Narodowy Instytut Onkologii w Krakowie wdraża kompleksowy pakiet nowych rozwiązań wspierających planowanie i prowadzenie radioterapii. Zaktualizowano system planowania leczenia, rozszerzono go o nowe algorytmy i funkcjonalności, doposażono całą ścieżkę radioterapii w systemy kontroli ułożenia pacjenta, a także rozpoczęto wdrażanie druku 3D oraz nowych systemów unieruchomień. Inwestycje zostały zrealizowane dzięki środkom z Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności.

Nowoczesna radioterapia to nie tylko akcelerator, za pomocą którego pacjent otrzymuje przepisaną dawkę promieniowania. To złożony proces obejmujący przygotowanie pacjenta, wykonanie badań obrazowych, określenie obszaru leczenia, opracowanie indywidualnego planu, jego weryfikację oraz kontrolę położenia pacjenta podczas każdej sesji napromieniania. W Zakładzie Fizyki Medycznej NIO-PIB w Krakowie plany leczenia przygotowywane są z wykorzystaniem wyspecjalizowanego oprogramowania i zaawansowanych algorytmów obliczeniowych, a ich prawidłowość podlega kontroli dozymetrycznej przed rozpoczęciem terapii oraz podczas leczenia.

Nowa generacja systemu planowania leczenia

W ramach inwestycji system planowania radioterapii został zaktualizowany do najnowszej dostępnej wersji. Wprowadzono nowe algorytmy obliczeniowe oraz funkcjonalności pozwalające jeszcze dokładniej modelować rozkład dawki promieniowania w ciele pacjenta.

Część zakupionych rozwiązań służy standaryzacji procesu przygotowywania planów leczenia oraz zwiększeniu jego przepustowości. Oznacza to możliwość sprawniejszego wykonywania obliczeń i przygotowywania planów przy jednoczesnym zachowaniu wymaganych procedur kontroli jakości. Nowe narzędzia umożliwią również wdrażanie i rozwijanie technik pozwalających – w odpowiednio kwalifikowanych przypadkach – na planowanie równoczesnego leczenia wielu zmian nowotworowych – cytat kierownik Zakładu Fizyki Medycznej Damian Kabat.

Według zespołu wdrażającego część funkcjonalności będzie wykorzystywana w Polsce po raz pierwszy – są to między innymi rozwiązania pod nazwą RapidArc Dynamic. Jest to najnowsza, ulepszona wersja techniki radioterapii dynamicznej VMAT. Podczas zabiegu ramię z aparatem obraca się wokół pacjenta, dostarczając promieniowanie w sposób ciągły i dynamiczny. Nowością jest możliwość zaplanowanego wstrzymywania obrotu w wybranych punktach, aby precyzyjnie doświetlić guz, oraz jednoczesny obrót kolimatorem (urządzeniem kształtującym wiązkę) regulowanym w czasie rzeczywistym. Dzięki temu można lepiej dopasować dawkę do kształtu nowotworu, znacznie lepiej chroniąc zdrowe narządy (np. redukcja dawki dla serca czy płuc nawet o 50%). Leczenie jest też szybsze – czas planowania skraca się nawet o 70%, a sama sesja terapii trwa krócej.
Otworzyło to przed NIO-PIB w Krakowie możliwość udziału w pracach międzynarodowych konsorcjów zajmujących się rozwojem i oceną najbardziej zaawansowanych metod radioterapii.

Kontrola ułożenia pacjenta na każdym etapie leczenia

Cała ścieżka radioterapii została doposażona w systemy wykorzystujące technikę SGRT, czyli radioterapię prowadzoną z kontrolą powierzchni ciała pacjenta. Rozwiązania te będą wspierały przygotowanie i nadzorowanie ułożenia pacjentów zarówno przy tomografie komputerowym, jak i przy każdym akceleratorze.

System SGRT wykorzystuje dedykowany układ kamer optycznych do tworzenia przestrzennego obrazu powierzchni ciała pacjenta. Obraz ten jest na bieżąco porównywany z pozycją referencyjną zapisaną podczas przygotowania leczenia. Takie rozwiązanie umożliwia bardzo dokładne ustawienie pacjenta przed rozpoczęciem napromieniania, a także ciągłą kontrolę jego położenia w trakcie trwania sesji. Dzięki temu SGRT pełni podwójną rolę: wspiera precyzyjne pozycjonowanie na starcie i zapewnia monitoring stabilności ułożenia przez cały czas podawania dawki.

Indywidualne bolusy przygotowywane w technologii druku 3D

Kolejną inwestycją jest system druku 3D, który będzie wykorzystywany między innymi do przygotowywania indywidualnych bolusów radioterapeutycznych.

Bolus to specjalny element umieszczany na powierzchni ciała pacjenta. Stosuje się go między innymi w celu odpowiedniego kształtowania rozkładu dawki w tkankach położonych płytko oraz wyrównania nieregularności powierzchni ciała. Jego kształt i grubość muszą być dostosowane do obszaru, który ma zostać objęty leczeniem.

Technologia druku 3D umożliwia przygotowanie bolusa na podstawie danych obrazowych konkretnego pacjenta. Dzięki temu element może dokładniej przylegać do leczonego obszaru i być odtwarzany w tej samej formie podczas kolejnych sesji. Badania wskazują, że drukowane bolusy pozwalają uzyskać dobre dopasowanie do anatomii pacjenta oraz zwiększyć powtarzalność ich przygotowania – dodaje Damian Kabat. 

Wdrożenie druku 3D stanowi kolejny krok w kierunku indywidualizacji radioterapii – nie tylko poprzez dobranie dawki i sposobu jej podania, ale również przez przygotowanie elementów wyposażenia odpowiadających anatomii konkretnego pacjenta.

Stabilniejsze i bardziej powtarzalne ułożenie

NIO-PIB w Krakowie zakupił także nowego typu systemy pozycjonowania i unieruchamiania pacjentów. Obejmują one rozwiązania przeznaczone do stabilizacji całego ciała oraz urządzenia pomagające ograniczyć ruchomość wybranych obszarów, w tym ruchy związane z oddychaniem.

W radioterapii niezwykle ważne jest odtworzenie podczas każdej sesji pozycji, w której wykonano badanie do planowania leczenia. Nowe systemy unieruchomień mają zapewniać większą stabilność, komfort i powtarzalność ułożenia. Są również dostosowane do stosowania zaawansowanych technik radioterapii wymagających dużej precyzji.

Modernizacja całej ścieżki pacjenta

Zakupione rozwiązania tworzą zintegrowany system obejmujący kolejne etapy procesu: od przygotowania i obrazowania pacjenta, przez obliczenie oraz weryfikację planu leczenia, aż po dokładne odtworzenie pozycji podczas napromieniania.

Połączenie nowego oprogramowania, systemów SGRT, druku 3D oraz nowoczesnych unieruchomień ma usprawnić pracę zespołów, zwiększyć powtarzalność procedur i umożliwić dalszy rozwój zaawansowanych, zindywidualizowanych technik leczenia.

Inwestycja została zrealizowana w ramach projektu „Modernizacja i doposażenie Narodowego Instytutu Onkologii im. M. Skłodowskiej-Curie – PIB Oddziału w Krakowie dla poprawy jakości i rozszerzenia zakresu świadczeń oferowanych pacjentom w ramach Krajowej Sieci Onkologicznej”.

Projekt jest współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności – Komponent D „Efektywność, dostępność i jakość systemu ochrony zdrowia”, Inwestycja D1.1.1. Wartość całego przedsięwzięcia wynosi 139 499 963,31 zł, z czego 124 548 733,47 zł stanowi dofinansowanie Unii Europejskiej.